ხერთვისის ციხე

ხერთვისში ბუნებრივი კლდე და თავდაცვითი არქიტექტურა თითქმის ერთ მთლიანობად ჩანს. მდინარეების შესართავთან მდებარე მაღალი კონცხი გზებისა და ხეობის კონტროლისთვის ხელსაყრელი იყო.

ციხე მხოლოდ კედლებს არ ნიშნავს: ზედა ციტადელი, უფრო ფართო გალავანი, კოშკები და მცირე ეკლესია სხვადასხვა დანიშნულების სივრცეს ქმნის. რამდენიმე ხანის მშენებლობა მას თანდათან ჩამოყალიბებულ ანსამბლად წარმოგვიდგენს.

ხერთვისის ადრეული ისტორია მემატიანეთა ცნობებსა და გადმოცემებში ჩანს. ალექსანდრე მაკედონელის აქ ყოფნის ამბავი დადასტურებული ფაქტი არ არის. მიწის ზემოთ შემორჩენილი ნაწილები ძირითადად X–XIV საუკუნეების მშენებლობას ასახავს.

ციხე სამცხე-საათაბაგოს თავდაცვით ცხოვრებაში მონაწილეობდა და არაერთხელ შეიცვალა მფლობელი. კედლების, კოშკებისა და შიდა სივრცეების განსხვავებული ხასიათი მრავალჯერად აღდგენასაც უკავშირდება. „ვარძია–ხერთვისი“ 2007 წლიდან UNESCO-ს საცდელ სიაშია — ეს საბოლოო მსოფლიო მემკვიდრეობის სტატუსისგან განსხვავდება.

სანამ შიდა სივრცეში შეხვალ, გარედან დააკვირდი, სად სრულდება ბუნებრივი კლდე და სად იწყება კედელი. ციხის წაგრძელებული გეგმა კლდის ქიმს მიჰყვება.

შეადარე დასავლეთისა და აღმოსავლეთის კოშკები. მათი ფორმისა და ქვის წყობის განსხვავება იმის დანახვაში გეხმარება, რომ ხერთვისი ერთდროულად აშენებული შენობა არ არის.