ძველი თბილისის საგანმანათლებლო სეირნობისთვის შეარჩიეთ რამდენიმე გაჩერება და თითოეულს დაკვირვების კითხვა დაუკავშირეთ — ხიდს, მდინარეს, შენობის დეტალს ან ქალაქის ამბავს. ბავშვისთვის ქალაქი ხშირად პატარა დეტალით იწყება: ფანჯრით, რომელიც სხვა ფანჯრებს არ ჰგავს, უცნაური კოშკით ან ხიდზე დანახული წყლის მოძრაობით. უფროსისთვის ნაცნობი ადგილი მისთვის ახალი კითხვების წყაროა. ძველ თბილისში სეირნობისას ამ განსხვავებული ხედვის შენარჩუნება უფრო საინტერესოა, ვიდრე ყველა შენობის შესახებ ინფორმაციის ერთბაშად მოყოლა.
მასწავლებელს შეუძლია რამდენიმე გაჩერებას საერთო თემა დაუკავშიროს: როგორ ცხოვრობს ქალაქი მდინარესთან, როგორ ინახავს ამბებს და როგორ იცვლება დროთა განმავლობაში. ამისთვის ბავშვებს პროფესიონალი ისტორიკოსის ცოდნა არ სჭირდებათ. საჭიროა ყურების დრო და საკუთარი კითხვის დასმის შესაძლებლობა.
მარშრუტი ვიცით, კითხვებს ერთად ვარჩევთ
Wonder Way-ის ძველი თბილისის მიმდინარე საფეხმავლო პროგრამა მეტრო ავლაბართან შეხვედრით იწყება. მარშრუტზე მითითებულია მეტეხი, ევროპის მოედანი, რიყის პარკი, მშვიდობის ხიდი, გაბრიაძის კოშკი, ანჩისხატი, სიონი, მეიდანი და აბანოთუბანი. გვერდი ასევე განმარტავს, რომ ტემპი და გაჩერებები ჯგუფის ასაკისა და ინტერესების მიხედვით შეიძლება მოერგოს.
ქართლის დედა, საბაგირო და თბილისის ისტორიის მუზეუმი დამატებით შესათანხმებელი ვარიანტებია და სტანდარტული გასვლის სავალდებულო ნაწილად არ უნდა ჩავთვალოთ. ბევრი ადგილის ნახვა ყოველთვის უკეთეს სასწავლო გამოცდილებას არ ნიშნავს.
ქვემოთ მოცემული სავარჯიშოები მასწავლებლისთვის შეთავაზებული იდეებია. ისინი არ აღწერს პროგრამაში უკვე ჩართული კონკრეტული დავალებების ჩამონათვალს. სასურველი აქტივობები ორგანიზატორთან წინასწარ შეთანხმებას საჭიროებს და არსებული თბილისის ქვიზის შეცვლას არ მოითხოვს. მიზნის, დაკვირვებისა და შემდგომი განხილვის კავშირი ახსნილია ექსკურსიისა და არაფორმალური განათლების სტატიაში.
მეტეხიდან მტკვრამდე: რას გვიჩვენებს მდებარეობა
მეტეხის მიდამოებში საუბარი ხედის აღწერით დაიწყეთ. რომელი მიმართულებით ჩანს მდინარე? სად ხედავენ ხიდს? რომელ ნაგებობას ამჩნევენ პირველად? ბავშვებმა პასუხი მხოლოდ ნანახ დეტალს დაუკავშირონ, შემდეგ კი ერთმანეთს განსხვავებული დაკვირვებები გაუზიარონ.
უფროს კლასში დაამატეთ კითხვა: რატომ შეიძლება ყოფილიყო ქალაქისთვის მდინარის სიახლოვე მნიშვნელოვანი? მოსწავლეები ვარაუდებს ჩამოწერენ, ხოლო ისტორიულ ახსნებს მოგვიანებით წყაროებით გადაამოწმებენ. თანამედროვე მოძრაობის დანახვა ძველი ცხოვრების ზუსტ სურათს თავისთავად არ გვაძლევს.
პატარა ბავშვებისთვის გამოდგება მარტივი ჩანახატი: მდინარე, ხიდი და ერთი შენობა. ნამუშევრის სიზუსტეზე მეტად საინტერესოა, რომელი ობიექტი აირჩიეს და როგორ აუხსნიან თანაკლასელს მის მდებარეობას. დაკვირვებისთვის ჯგუფი უფროსის მიერ შერჩეულ ადგილას ჩერდება და გზას ან კიდეს არ უახლოვდება.
მშვიდობის ხიდი: ქალაქის ორი მხარის დაკავშირება
მტკვარი თბილისის ორ სანაპიროს შორის ბუნებრივი საზღვარია, ხიდი კი მათ აკავშირებს. მშვიდობის ხიდთან ბავშვებს შეუძლიათ შეადარონ მისი ფორმა უკვე ნაცნობი ხიდის ფოტოს. რას ხედავენ მსგავსს და რას განსხვავებულს? როგორი მასალები ჩანს და როგორ იცვლება ხედი გადაადგილებისას?
სავარჯიშო არ უნდა გადაიქცეს გამვლელთა გზის გადაკეტვად. მცირე ჯგუფები გაჩერდნენ მხოლოდ შესაფერის სივრცეში. ერთმა მოსწავლემ აღწეროს ხიდის ხაზი, მეორემ მისი გარემო, მესამემ კი საერთო კითხვები ჩაინიშნოს.
შემდეგ შესთავაზეთ განსხვავებული ამოცანა: წარმოიდგინონ ქალაქი ხიდის გარეშე და დახატონ, როგორ შეცვლიდნენ ერთი სანაპიროდან მეორეზე გადასვლის გზას. ეს წარმოსახვითი სავარჯიშოა და არა წარსულის რეკონსტრუქცია. აზრების განხილვისას ყურადღება მიაქციეთ დასაბუთებას, არა ყველაზე ლამაზ ნახატს.
გაბრიაძის კოშკი: დეტალი ამბის დასაწყისად
გამორჩეულ კოშკთან ბავშვები ხშირად თავად იწყებენ კითხვების დასმას. სანამ ახსნას მოვუყვებით, დავალებად მივცეთ ერთი დეტალის შერჩევა: ფერი, ფორმა, ფანჯარა ან ზედაპირის განსხვავება. წყვილებმა ერთმანეთს ისე აღუწერონ შერჩეული ნაწილი, რომ მეორე მის პოვნას შეეცადოს.
ასეთი დაკვირვება შეგვიძლია თხრობის სავარჯიშოდ გავაგრძელოთ. მოსწავლემ მოიფიქროს მოკლე ამბავი საკუთარი არჩეული დეტალის შესახებ და დასაწყისშივე მიუთითოს, რომ ამბავი გამოგონილია. შემოქმედებითი ტექსტი ადგილის ნამდვილ ისტორიას არ უნდა შეერიოს.
უფროსი კლასისთვის საინტერესოა საკითხი: როგორ შეიძლება თანამედროვე ნაგებობამ ისტორიულ გარემოსთან დიალოგი შექმნას? ამაზე სხვადასხვა მოსაზრება დასაშვებია. ბავშვს შეუძლია თქვას, რა მოსწონს ან რა უკვირს, თუმცა შეფასება სასურველია კონკრეტული დაკვირვებით ახსნას.
აბანოთუბანი: ლეგენდა ისტორიისგან გავარჩიოთ
თბილისის დაარსებასთან დაკავშირებული ვახტანგ გორგასლისა და ცხელი წყლის ამბავი ბავშვებისთვის მიმზიდველია. ის ლეგენდად უნდა მოვყვეთ. ფრინველის შესახებ გადმოცემა არ წარმოადგენს ქალაქის წარმოშობის არქეოლოგიურ მტკიცებულებას და ისტორიულ ფაქტად მისი ყველა დეტალის სწავლება არ ღირს.
აბანოთუბანში ამ განსხვავების გასაგებად გამოიყენეთ ორი ჩანაწერი: „რას ვხედავთ“ და „რას გვიყვება ამბავი“. პირველში ბავშვები აღწერენ შენობების ფორმებსა და გარემოს, მეორეში — ლეგენდის მოვლენებს. შემდეგ ცალკე აღნიშნავენ კითხვას, რომლის პასუხისთვისაც ისტორიული წყარო სჭირდებათ.
აქვე შეიძლება საუბარი ქალაქის მრავალფეროვნებაზე. მარშრუტზე სხვადასხვა დანიშნულების შენობებია; მათი სახელები და ადგილები ერთმანეთისგან განსხვავებულ ამბებს გვახსენებს. კულტურულ და რელიგიურ სივრცეში შევინარჩუნოთ პატივისცემა და სხვის ყოველდღიურ ცხოვრებას ისე დავაკვირდეთ, რომ მონაწილეებსა და ადგილობრივებს ხელი არ შევუშალოთ.
ქალაქიდან დაბრუნებული პატარა ჩანაწერები
კლასში თითოეულმა მოსწავლემ მოამზადოს ერთი ბარათი: ადგილის სახელი, დაკვირვებული დეტალი და დარჩენილი კითხვა. ბარათებით შეგიძლიათ საერთო რუკა შექმნათ. რუკის მიზანი ყველა ღირსშესანიშნაობის ჩამოთვლა კი არა, ბავშვების საკუთარი აღმოჩენების დაკავშირებაა.
მეორე აქტივობაა მოკლე ტექსტი ორი აბზაცით. პირველში ბავშვი აღწერს რეალურად ნანახს, მეორეში კი თავისი წარმოსახვით შექმნილ ამბავს. სათაურები მკითხველს უნდა დაეხმაროს ფაქტისა და გამონაგონის გარჩევაში.
თუ გაჩერება გამოტოვეთ, რუკაზე ნუ აღნიშნავთ, თითქოს ჯგუფმა ის მოინახულა. განსხვავება დაგეგმილსა და რეალურად ნანახს შორის კვლევის გულწრფელი ნაწილია. შემდეგი გაკვეთილისთვის დარჩენილი ერთი კარგი კითხვა ხშირად საკმარისია.
კლასისთვის ქალაქის გასაცნობად იხილეთ ძველი თბილისის ექსკურსია-გაკვეთილის მიმდინარე პროგრამა და თქვენი ასაკობრივი ჯგუფისთვის სასურველი დაკვირვების აქცენტები წინასწარ შეათანხმეთ.