თიხის ნატეხი, ერთი შეხედვით, ღვინის ამბავს ვერ მოყვება. ქვემო ქართლში აღმოჩენილმა ნატეხებმა კი მეცნიერები დაახლოებით 8 000 წლის წინანდელ სასმელამდე მიიყვანა. ჭურჭელი ცარიელი იყო; პასუხი მის ფორებში შემორჩენილ შეუმჩნეველ კვალში აღმოჩნდა.
გადაჭრილი გორა და შულავერის გორა
მარნეულის მხარეში მდებარე ეს ორი ნეოლითური ნამოსახლარი ერთმანეთთან ახლოსაა. აქ აღმოჩნდა მრგვალი, ალიზით ნაგები სახლების, სამუშაო იარაღებისა და თიხის ჭურჭლის კვალი. ღვინის ეროვნული სააგენტოს ცნობით, გადაჭრილ გორაზე კვლევა საქართველოსა და უცხოეთის სპეციალისტების მონაწილეობით განახლდა. წლების განმავლობაში შეგროვებულ მასალას ერთი კითხვა აერთიანებდა: რას ინახავდა იმდროინდელი ჭურჭელი?
ზოგი ნატეხი დიდი ქილის ძირს ეკუთვნოდა. ერთ მათგანს ქსოვილის ანაბეჭდიც ეტყობა — მცირე დეტალი, რომელიც ხელით დამზადებული ნივთის ისტორიას თვალსაჩინოს ხდის. მაგრამ ქილის დანიშნულების გასაგებად მისი ფორმა საკმარისი არ იყო.
რას ამბობს ქიმიური კვალი
საერთაშორისო ჯგუფმა კერამიკაში შეწოვილი ორგანული ნივთიერებები შეისწავლა. ნაპოვნია ღვინის მჟავა — ყურძნისთვის მნიშვნელოვანი ქიმიური ნიშანი — და სხვა მჟავებიც. მეცნიერებმა ჭურჭლის შედეგები მის მახლობლად აღებულ ნიადაგს შეადარეს, რათა გაერკვიათ, კვალი მხოლოდ მიწიდან ხომ არ მოხვდა ნატეხში. ყურძენთან დაკავშირებული მცენარეული მიკრონაშთები ამ სურათს დაემატა. 2017 წელს გამოქვეყნებული კვლევის დასკვნით, დიდი ჭურჭელი, სავარაუდოდ, ყურძნის ღვინოსთან იყო დაკავშირებული.
თარიღიც ერთი ნივთის გარეგნობით არ დაუდგენიათ: მკვლევრებმა ნამოსახლარის ფენები და მათთან დაკავშირებული ორგანული მასალა შეისწავლეს. შედეგი ძვ. წ. დაახლოებით 6000–5800 წლებს უკავშირდება. მანამდე ყურძნის ღვინის ყველაზე ადრეული ცნობილი ქიმიური კვალი ირანში, ჰაჯი-ფირუზ-თეფეში აღმოჩენილ ჭურჭელს მიეწერებოდა, რომელიც ძვ. წ. დაახლოებით 5400–5000 წლებით თარიღდება. პენსილვანიის უნივერსიტეტის მუზეუმის შეფასებით, საქართველოს აღმოჩენამ ეს თარიღი დაახლოებით 600–1000 წლით უკან გადაწია.
რას ნიშნავს „უძველესი ღვინო“?
საუბარია ყურძნის ღვინის უძველეს ცნობილ ქიმიურ მტკიცებულებაზე — არა შემონახულ სავსე ქვევრზე და არც იმაზე, რომ ღვინო აუცილებლად სწორედ აქ გამოიგონეს. უფრო ადრეული ფერმენტირებული სასმელების კვალიც არსებობს: მაგალითად, ჩინეთში ჩატარებული კვლევა დაახლოებით 10 000 წლის წინანდელ ბრინჯზე დაფუძნებულ სასმელს აღწერს. განსხვავება ინგრედიენტსა და მტკიცებულების სახეობაშია.
ნეოლითური ქილები დღევანდელ ქვევრს შეიძლება მოგვაგონებდეს, მაგრამ ამ ორ ეპოქას შორის უცვლელი ტექნოლოგიის გზა ჯერ არ აღდგენილა. საქართველოში ქვევრში ღვინის დაყენების დადასტურებული არქეოლოგიური კვალი რკინის ხანიდან ჩანს; თანამედროვე ქართული მეთოდი კი UNESCO-ს სიაში 2013 წელს შევიდა.
გადაჭრილი გორისა და შულავერის გორის ნატეხები სრულ რეცეპტს ვერ გვიტოვებს. ისინი უფრო ძვირფას რამეს ინახავს: კვალს იმისა, რომ ამ მიწაზე მცხოვრებმა ადამიანებმა ყურძნისგან სასმელი ჯერ კიდევ ნეოლითის ხანაში მიიღეს.