წილკნის მონასტერი

წილკნის ღვთისმშობლის ტაძარი მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წილკანში დგას. მის კედლებში ადრეული ეკლესიის, ბაზილიკისა და მოგვიანებით აშენებული გუმბათიანი ნაგებობის კვალი ერთიანდება.

აქ დათვალიერება მხოლოდ გუმბათით არ შემოიფარგლება: ფასადების განსხვავებული მორთულობა, ძველი ქვის დეტალები და ეზოს თავდაცვითი გალავანი სხვადასხვა ეპოქის ამბებს გვიყვება.

კომპლექსი ერთ დროს აგებული შენობა არ არის. აქ IV საუკუნის დარბაზული ეკლესიის, V–VI საუკუნეების მიჯნის სამნავიანი ბაზილიკისა და განვითარებული შუა საუკუნეების გუმბათიანი ტაძრის ფენებია აღწერილი.

VI საუკუნის მეორე ნახევარში წილკანში ასურელი მამა ისე წილკნელი, იოანე ზედაზნელის მოწაფე მოღვაწეობდა. ტაძარი საეპისკოპოსო და მწიგნობრულ ცენტრად ჩამოყალიბდა.

შემორჩენილი გალავანი XVIII საუკუნის მეორე ნახევარს მიეკუთვნება. ტაძარსა და გალავნის ნაწილებს მნიშვნელოვანი შეკეთება 1967–1968 წლებში ჩაუტარდა.

წილკანთან დაკავშირებული ღვთისმშობლის ხატი ქართული საეკლესიო ხელოვნების ცნობილი ნიმუშია. ამ გვერდის მთავარ ფოტოგამოსახულებაზე სწორედ ხატია წარმოდგენილი — საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის კოლექციიდან; ეს ტაძრის დღევანდელი გარეგნობის ფოტო არ არის.

თავად ტაძარში ყურადღება მიაქციე გუმბათის გვიანდელ მხატვრობასა და ასომთავრულ წარწერას. არქიტექტურისა და მხატვრობის პერიოდები ერთმანეთს ყოველთვის არ ემთხვევა.